Mã Chứng Khoán   Tin tức  

Trung Quốc lo 'mất mặt' vì doanh nghiệp Nhật Bản nối nhau rời đi

HOSE - 06/08/2020 22:10:00
Nhật Bản tuyên bố hỗ trợ 653 triệu USD cho 87 công ty của nước này di dời sản xuất về quê nhà và sang Đông Nam Á.
  • Đại dịch Covid-19 đã tàn phá chuỗi cứng ứng toàn cầu, khiến Nhật Bản hành động để đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đồng thời đảm bảo hệ thống này chống chịu tốt hơn trước các biến động khách quan.

Quyết định trợ cấp 653 triệu USD cho nhóm 87 công ty để mở rộng sản xuất tại quê nhà và Đông Nam Á của chính phủ Nhật Bản đang làm dấy lên cuộc tranh luận xung quanh câu hỏi phải chăng nền kinh tế thứ 3 thế giới đang cố gắng tách rời khỏi Trung Quốc?

Đại dịch Covid-19 đã tàn phá chuỗi cứng ứng toàn cầu, đồng thời làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng mà rất nhiều doanh nghiệp của nhiều quốc gia trên thế giới đều nhận thức rõ: họ đang quá phụ thuộc vào Trung Quốc. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản, trong khi Nhật Bản là đối tác thương mại lớn thứ hai của Trung Quốc. Dù không phải tất cả doanh nghiệp trong làn sóng dịch chuyển này đều có hoạt động tại Trung Quốc, động thái của chính phủ Nhật Bản vẫn làm dấy lên lo ngại cho Bắc Kinh.

Thống kê cho thấy, 87 doanh nghiệp có trong danh sách Nhật Bản công bố chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng vốn đầu tư của Nhật Bản tại Trung Quốc, và trong ngắn hạn, việc di dời của các doanh nghiệp Nhật Bản chưa gây ra tác động ngay lập tức. Tuy nhiên, xu hướng này, nếu tiếp tục, có thể làm lung lay nền tảng mô hình tăng trưởng dài hạn cũng như suy giảm năng lực công nghiệp của Trung Quốc.

Japanese printer giants including Brother, Kyocera and Fuji Xerox are already relocating from China to Vietnam. Photo: Shutterstock Images

Các công ty in ấn Nhật Bản như Brother, Kyocera và Fuji Xerox đang chuyển hoạt động khỏi Trung Quốc. Ảnh: Shutterstock.

Theo chương trình hỗ trợ của Nhật Bản, 57 công ty sẽ mở thêm nhà máy tại Nhật Bản, 30 đơn vị còn lại mở rộng sản xuất ở các nước Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Myanmar và Thái Lan. Khoảng 70% là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với hơn hai phần ba tham gia sản xuất cung ứng thiết bị, vật tư y tế. Các quan chức Nhật Bản cũng cho biết, danh sách các doanh nghiệp được hỗ trợ đợt hai đang được soạn thảo, với cơ cấu thành phần tương tự như đợt đầu.

Theo kết quả khảo sát của trung tâm nghiên cứu tín dụng hàng đầu Nhật Bản Teikoku Databank, tính đến cuối tháng 5/2019, có khoảng 13.685 công ty Nhật Bản hoạt động tại Trung Quốc, giảm từ 13.934 doanh nghiệp trong cuộc khảo sát thực hiện vào năm 2016. Vào thời hoàng kim năm 2012, có tới 14.394 công ty Nhật Bản hoạt động tại Trung Quốc.

Do tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung và đại dịch Covid-19, một số công ty lớn trong lĩnh vực in ấn của Nhật Bản như Brother, Kyocera và Fuji Xerox đã dần chuyển dây chuyền sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam. Hãng điện tử Sharp cũng đang di dời một phần dây chuyền sản xuất máy in đa chức năng từ tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, sang Thái Lan.

Giáo sư kinh tế công nghiệp Liu Zhibiao thuộc Đại học Nam Kinh (Giang Tô) cho biết chính quyền địa phương đang ngày càng lo lắng về cuộc "di cư" của các nhà sản xuất Nhật Bản vì họ sẽ thấy "mất mặt" nếu các doanh nghiệp nước ngoài bỏ đi.

"Tại Giang Tô, chúng tôi không thấy xu hướng di cư hàng loạt của các công ty Nhật Bản. Chúng tôi hiểu động thái của chính phủ Nhật Bản, đặc biệt là với những gì đã xảy ra kể từ đại dịch", ông Liu, người cũng là cố vấn của chính phủ, cho biết.

Cũng theo ông Liu, chính quyền Giang Tô tự tin về cơ sở hạ tầng và hiệu quả điều hành nên họ không nằm trong số các địa phương lo lắng doanh nghiệp nước ngoài rời đi. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh hiện nay, “cách duy nhất để chính quyền địa phương giữ chân được doanh nghiệp nước ngoài là giảm thiểu chi phí, và cung cấp môi trường đầu tư an toàn".

Chính quyền Sơn Đông, nơi có 1.300 công ty Nhật Bản hoạt động, cũng đang nỗ lực để thu hút thêm đầu tư của xứ sở Mặt trời mọc. Tỉnh đang đồng tổ chức sự kiện xúc tiến thương mại Trung Quốc - Nhật Bản, dự kiến kéo dài đến cuối tháng 9, để tăng cường hợp tác trong sản xuất thiết bị cao cấp, chăm sóc y tế với Nhật Bản.

Quay lại với kế hoạch hỗ trợ cho các doanh nghiệp Nhật Bản rời Trung Quốc của Tokyo, ông Hideo Kawabuchi, phó tổng giám đốc tổ chức ngoại thương Nhật Bản (JETRO) tại Bắc Kinh, cho biết mục tiêu của các khoản trợ cấp này là đa dạng hóa chuỗi cung ứng của Nhật Bản, không phải là tập trung vào việc rời bỏ Trung Quốc. Chính sách này không bắt buộc, quyết định di dời khởi Trung Quốc tùy thuộc vào từng công ty.

"Các nhà quản lý doanh nghiệp Nhật Bản quyết định đầu tư vào đâu bằng cách xem xét việc đa dạng hóa để giảm thiểu tối đa rủi ro gián đoạn đối với nguồn cung hàng hóa quan trọng cũng như chuỗi cung ứng trong trường hợp gặp khủng hoảng bất ngờ", ông Kawabuchi nói.

Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào các hoạt động nhập khẩu sản phẩm điện tử, máy tính và phụ tùng xe hơi từ Trung Quốc. Tuy nhiên đại dịch Covid-19 khiến các nhà máy Trung Quốc gần như phải ngưng hoạt động từ đầu năm tới nay, kéo theo đó là sự gián đoạn sản xuất tại Nhật Bản.

Riêng với lĩnh vực sản xuất xe hơi, mặc dù số bộ phận nhập khẩu không nhiều, ngành công nghiệp này có một hệ thống sản xuất phức tạp và chuỗi cung ứng tập trung, điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể dây chuyền sản xuất xe bị ngưng trệ.

Tháng trước, Nhật Bản công bố Sách Trắng thường niên về thương mại, trong đó có đề cập tới việc các công ty “thượng nguồn” dễ bị ảnh hưởng khi hoạt động sản xuất bị gián đoạn tại Trung Quốc. Vì vậy nước này cần xây dựng lại chuỗi cung ứng để chuẩn bị và đối phó với một cuộc khủng hoảng khác có thể xảy ra trong tương lai.

Động thái của chính phủ Nhật diễn ra vào thời điểm quan hệ Mỹ - Trung ở mức thấp nhất mọi thời đại. Vào tháng 4, cùng ngày Nhật Bản công bố kế hoạch trợ cấp, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Nhà Trắng Larry Kudlow cũng đề xuất Mỹ nên “trả chi phí di chuyển” cho tất cả công ty Mỹ muốn rời khỏi Trung Quốc.

Đối với một số người, động thái của Nhật Bản được coi là một bước để tách rời kinh tế khỏi Trung Quốc và cùng Washington thành lập "liên minh" đối phó Bắc Kinh.

Tuy nhiên, Scott Kennedy, chuyên gia về Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, nói rằng Mỹ cần hiểu rõ hơn về hành động của Tokyo và điều chỉnh cách tiếp cận của mình nếu thực sự muốn hợp tác với Nhật Bản trong việc quản lý thách thức do Trung Quốc đặt ra.

"Thay vì cắt đứt quan hệ, mục tiêu của Tokyo là đa dạng hóa chuỗi cung ứng, khiến họ bền bỉ hơn và ít phụ thuộc hơn vào Trung Quốc, đồng thời khuyến khích sản xuất nội địa nhiều hơn để giải quyết nền kinh tế đang chậm lại", ông Kennedy giải thích.

Giống như các công ty quốc tế khác đang tăng đầu tư vào Trung Quốc, hầu hết các công ty Nhật Bản đều muốn tiến chân vào Trung Quốc vì sức hấp dẫn của thị trường tỷ dân này. Ngay cả khi tăng trưởng Trung Quốc chậm lại trong vài năm qua, và triển vọng kinh tế trong thập kỷ tới cũng chậm lại do vấn đề chuyển đổi nhân khẩu học cùng các khoản nợ lớn, Trung Quốc vẫn có nhu cầu ngày càng tăng về cơ sở hạ tầng công nghệ cao và thị trường tiêu dùng mở rộng, ông Kennedy chỉ ra.

Trong một cuộc khảo sát hồi tháng 4 do JETRO thực hiện với 424 công ty Nhật Bản có nhà máy ở miền đông Trung Quốc, 86% đơn vị được hỏi cho biết không có kế hoạch thay đổi chuỗi cung ứng hoặc chuyển sang các nước khác.

Trong số 361 doanh nghiệp được hỏi ở miền Nam Trung Quốc, 22,3% cho biết sẽ mở rộng hoạt động tại Trung Quốc và 8,6% nói sẽ giảm quy mô hoạt động tại nước này. Trong khi đó, 69,1% đang cân nhắc nhưng “chưa rõ” sẽ rời đi đâu.

"Các công ty Nhật Bản đang theo dõi chặt chẽ những thay đổi trong mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc, nhưng chiến lược kinh doanh của họ dựa trên nền kinh tế và thị trường từng quốc gia. Đối với họ, sẽ không có chuyện chọn một trong hai hoặc Mỹ hoặc Trung Quốc", ông Kawabuchi nói.

Tin mới

Tin cũ